4.บทบาทของสตรีในยุครัตนโกสินทร์ ช่วงรัชกาลที่ 4 – รัชกาลที่ 6

 

                ดังที่ได้กล่าวมาแล้วในตอนต้นว่า บทบาทของสตรีไทยในสังคมตั้งแต่สมัยสุโขทัยนั้น ถูกจำกัดเป็นอย่างมากเนื่องด้วยสาเหตุสำคัญหลายประการ  แต่เมื่อสังคมไทยเริ่มเข้าสู่ยุคสมัยใหม่ คือในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสมัยของรัชกาลที่ 4 – รัชกาลที่ 6 ซึ่งถือว่าเป็นยุคหัวเลี้ยวหัวต่อของการบันทึกประวัติศาสตร์ไทย  สตรีกลับมีบทบาทมากขึ้นในด้านต่างๆอย่างเห็นได้ชัด ทั้งนี้ในการศึกษาเกี่ยวกับบทบาทของสตรีไทยในยุครัตนโกสินทร์ ช่วงรัชกาลที่ 4 – รัชกาลที่ 6 คณะผู้จัดทำจึงได้เลือกศึกษาถึงสาเหตุ และ ผลกระทบที่สังคมไทยได้รับจากการที่สตรีมีบทบาทมากขึ้นในสังคม

                4.1 สาเหตุที่ส่งผลให้สตรีมีบทบาทมากขึ้นในสังคมไทย  

                                ประกอบด้วยสาเหตุสำคัญ 2 สาเหตุ ดังนี้

                            4.1.1 การรับวัฒนธรรมตะวันตก

                ประเทศไทยมีความสัมพันธ์ทางด้านวัฒนธรรมกับชาติตะวันตกมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ซึ่งในสมัยนั้นการเผยแพร่วัฒนธรรมตะวันตกจะเน้นไปที่การเผยแผ่คริสต์ศาสนา เรื่อยมาจนถึงในรัชสมัยของรัชกาลที่3 แต่จะมีความเด่นชัดมากในรัชสมัยของรัชกาลที่ 4 เป็นต้นไป เนื่องจากในสมัยที่รัชกาลที่ 4 ทรงครองราชย์  พระองค์ทรงสนับสนุนการเปิดรับวัฒนธรรมตะวันตกให้เข้ามาในสังคมไทย เนื่องจากพระองค์ทรงมีความสนพระทัยในเรื่องของหลักวิทยาศาสตร์แขนงต่างๆเป็นอย่างมาก ซึ่งการรับวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามานี้ จะเป็นไปในรูปแบบของการรับวิทยาการเข้ามาเพื่อความพัฒนาความเจริญภายในประเทศ เช่น วิทยาการทางด้านการพิมพ์ การถ่ายภาพ การพยาบาล การคมนาคม การสื่อสาร เป็นต้น

                การรับวัฒนธรรมตะวันตกด้านต่างๆเข้ามาในยุคนี้ ทำให้บทบาทสตรีเริ่มมีความสำคัญขึ้นมาก เนื่องจากในการติดต่อกับชาติตะวันตกนั้นจำเป็นที่จะต้องสื่อสารกันเป็นภาษาอังกฤษ จึงทำให้คณะมิชชันนารีนั้นมีบทบาทมากขึ้น มีความสำคัญในการสอนภาษา และให้ความรู้เรื่องอื่นๆแก่คนทั่วๆไป 

                สตรีชั้นสูง เช่น เจ้าจอม พระธิดา พระราชวงศ์และอาจรวมถึงภริยาของขุนนางต่างๆเป็นสตรีกลุ่มแรกๆที่มีบทบาทเพิ่มขึ้นเนื่องจากรัชกาลที่ 4 ทรงโปรดเกล้าฯให้ สตรีในกลุ่มมิชชันนารีเข้าไปสอนภาษาอังกฤษแก่เหล่าเจ้าจอมพระธิดา และสตรีในราชสำนัก โดยทรงตั้งโรงเรียนขึ้นในพระบรมมหาราชวัง เพราะทรงเห็นถึงความสำคัญของภาษาอังกฤษ ซึ่งจะใช้เป็นเครื่องมือในการปรับปรุงประเทศชาติต่อไปในอนาคต   การได้โอกาสในการเรียนภาษาอังกฤษนี้ถือเป็นก้าวแรกที่ทำให้สตรีได้รับการศึกษา ซึ่งการศึกษานั้นถือเป็นตัวแปรสำคัญในการพัฒนาประเทศให้มีความเจริญก้าวหน้ามากขึ้น  ทั้งนี้สังคมในสมัยนี้มีความแตกต่างจากในสมัยก่อนอย่างมาก เพราะสตรีจะถูกจำกัดให้อยู่กับเหย้าเฝ้ากับเรือน มีการเรียนการสอนเฉพาะเรื่องมารยาท  การฝีมือ  การประดิษฐ์เท่านั้น

                นอกจากบทบาทในการเป็นพระอาจารย์แล้ว  สตรีจากกลุ่มมิชชันนารีที่เข้ามาอยู่อาศัยในประเทศไทยก็ยังมีบทบาททางด้านอื่นๆอีก  เพราะยังต้องทำหน้าที่เปรียบเสมือนเป็นล่าม เป็นตัวแทนของพระมหากษัตริย์และหน่วยงานราชการ ในการอ่าน  ตรวจสอบเอกสาร หรือ ในการเจรจาหารือระหว่างประเทศอีกด้วย เนื่องจากในสมัยรัชกาลที่ 4  ปี พ.ศ. 2398  ประเทศไทยมีการทำสนธิสัญญาเบาว์ริ่งกับประเทศอังกฤษ และทำสนธิสัญญากับประเทศอื่นๆ ในทำนองเดียวกันนี้ ดังนั้นพวกมิชชันนารีจึงต้องถวายงานรับใช้ใต้เบื้องพระยุคลบาทอย่างเต็มที่ และต้องใช้ความรู้ของตนอย่างเต็มกำลังในการทำงาน  เพราะความสัมพันธ์ระหว่าง 2 ประเทศจะดีหรือแย่ก็ขึ้นอยู่กับการสื่อสารของทั้งสองฝ่าย ว่ามีความเข้าใจที่ตรงกันหรือไม่   เช่น ในการเจรจาเกี่ยวกับสนธิสัญญาทางการค้า จะต้องมีเรื่องของภาษี  การค้า   กฎหมาย เข้ามาเกี่ยวข้องด้วยเสมอ หากมีการสื่อสารที่ไม่เข้าใจกัน  ประเทศไทยเราอาจเป็นฝ่ายที่เสียเปรียบไปตลอดก็เป็นได้

                                4.1.2 การปฏิรูปประเทศ

                สืบเนื่องมาจากการเริ่มรับวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามาในสมัยรัชกาลที่ 4 ทำให้เริ่มมีการพัฒนาปรับปรุงประเทศต่อมาเรื่อยๆ โดยเฉพาะในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5  พระองค์ได้ทรงปฏิรูปสังคมให้ทันสมัยตามแบบตะวันตกอย่างกว้างขวาง ได้ทรงปฏิรูปสังคมให้ทันสมัยตามแบบตะวันตก ซึ่งถือว่าเป็นการเจริญรอยตามพระบรมราโชบายของรัชกาลที่ 4 ที่ได้ทรงริเริ่มเอาไว้

                การปฏิรูปประเทศด้านต่างๆที่มีผลทำให้ให้สตรีมีบทบาทมากขึ้น มีดังนี้

                การปฏิรูปทางด้านสังคม

                การปฏิรูปทางด้านสังคมที่สำคัญในสมัยนี้ คือ การเลิกทาส  รัชกาลที่ 5 ทรงดำริว่า การที่ประเทศไทยมีชนชั้นทาสมากเท่ากับเป็นการเสียเศรษฐกิจของชาติ และทำให้ต่างชาติดูถูกและเห็นว่าประเทศไทยป่าเถื่อนด้อยความเจริญ ซึ่งมีผลทำให้ประเทศมหาอำนาจต่างๆ คิดจะเข้าครอบครองไทย โดยอ้างว่า เพื่อช่วยพัฒนาประเทศไทยให้ทัดเทียมประเทศอื่นๆ ที่เจริญแล้วทั้งหลาย

                    ดังนั้น ใน พ.ศ.2417 พระองค์จึงทรงเริ่มออกพระราชบัญญัติพิกัดกระเษียรอายุลูกทาสลูกไทขึ้น โดยกำหนดค่าตัวทาสอายุ 7-8 ปี มีค่าตัวสูงสุด 12-14 ตำลึง แล้วลดลงเรื่อยๆ เมื่อมีอายุ 21 ปี ค่าตัวจะเหลือเพียง 3 บาท ซึ่งทำให้ทาสมีโอกาสไถ่ตัวเป็นไทได้มาก

                       การเลิกทาสของพระองค์ประสบความสำเร็จอย่างดี เป็นเพราะพระปรีชาญาณและพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ ทรงใช้ทางสายกลาง ค่อยๆดำเนินงานไปทีละขั้นตอน ทำให้ไม่เกิดเหตุการณ์รุนแรงดังเช่นประเทศต่างๆ ที่เคยประสบมา

                นอกจากการเลิกทาสแล้วพระองค์ ก็ยังทรงใช้พระบรมราโชบายในลักษณะเดียวกันกับการเลิกทาส เพื่อยกเลิกระบบไพร่  ทั้งนี้เพื่อมิให้เป็นการกระทบกระเทือนต่อผลประโยชน์ที่บรรดาพระบรมวงศานุวงศ์และขุนนางข้าราชการอาจได้รับจากระบบไพร่ การประวิงเวลาพอสมควรจะช่วยให้พระบรมราโชบายในการเลิกระบบไพร่ของพระองค์ประสบความสำเร็จอย่างงดงาม

                การเลิกทาสและการยกเลิกระบบไพร่ในสมัยรัชกาลที่ 5 นับเป็นการคืนสิทธิอันชอบธรรมในความเป็นมนุษย์ให้แก่ราษฎรอย่างแท้จริง   สังคมไทยเริ่มเข้าสู่ความทันสมัยตามแบบตะวันตก  ทำให้คนที่เคยเป็นทาสมีอิสรเสรีในการใช้ชีวิต  สังคมเกิดแรงงานอิสระ  สตรีจากที่เคยต้องอยู่ภายใต้บังคับบัญชาของนายทาสหรือมูลนายก็สามารถทำมาหากินได้ตามที่ตนต้องการ  ทำให้มีความคิดริเริ่มในการทำสิ่งใหม่ๆที่ตนเองไม่เคยได้ทำมาก่อน  ทำให้ผู้หญิงเริ่มก้าวขึ้นมามีบทบาทในสังคมมากขึ้น 

            นอกจากนี้ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์ทรงโปรดเกล้าฯ ให้กำหนดคำนำหน้าเด็กตามเพศว่า เด็กชายและเด็กหญิง ส่วนสตรีแต่เดิมนั้นใช้คำนำนามกันว่า “ อำแดง ” ทรงดำริว่าไม่เหมาะสม จึงโปรดให้วางระเบียบคำนำหน้านามสตรีไว้เป็นหลักฐาน ในพระราชกฤษฎีกาให้ใช้คำนำนามสตรี ตราเมื่อวันที่ 12 กรกฎาคม พ.ศ. 2460 โดยกำหนดให้ผู้ที่ยังเป็นโสดอยู่ใช้คำนำนามของตนว่า “ นางสาว ” และผู้ที่มีสามีแล้วนำหน้านามว่า “ นาง ”ตามแบบสากลนิยม 

                ในด้านของการแต่งกายของสตรีไทยในสมัยรัชกาลที่ 5 หลังจากเสด็จประพาสยุโรปคราวแรก ก็ได้มีการเปลี่ยนแปลงไปตามชาวตะวันตกเป็นอันมาก ครั้นมาในราวตอนกลางสมัยรัชกาลที่ 6 นี้ สตรีไทยริเริ่มนิยมการไว้ผมยาวเกล้าเป็นมวย หรือไว้ผมบ๊อบแบบชาวตะวันตก ได้เริ่มนุ่งผ้าซิ่นเป็นผ้าถุงแทนโจงกระเบน พระองค์ได้โปรดให้สตรีในพระราชสำนักของพระองค์แต่งกายตามแบบดังกล่าวนี้ตั้งแต่เมื่อปี พ.ศ. 2463  

                การกำหนดคำนำหน้านามและการเปลี่ยนแปลงด้านการแต่งกายนี้เป็นการแสดงถึงการให้ความสำคัญแก่สตรีเพศ ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากชาติตะวันตกที่ทั้งเพศชายและเพศหญิงมีความเสมอภาคเท่าเทียมกัน

 

 

การปฏิรูปด้านการศึกษา

                จากการที่รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯให้ตั้งโรงเรียนขึ้นภายในพระบรมมหาราชวังเพื่อให้เจ้านายได้รับการศึกษาแล้ว ในสมัยรัชกาลที่ 5 ทรงโปรดเกล้าฯให้มีการตั้งโรงเรียนขึ้นเพื่อให้ราษฎรได้มีโอกาสในการร่ำเรียนวิชา ความรู้เช่นเดียวกับเจ้านายในวัง และเพื่อไม่ให้ทาสนั้นกลับ ไปเป็นทาสอีกจึงทรงมีพระราชดำริที่จะให้คนเหล่านั้นได้รับการศึกษาเพื่อเป็นเครื่องมือให้ผู้ที่พ้นจากการเป็นทาสนำไปใช้ในการประกอบอาชีพ

                การศึกษาที่จัดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 นี้ มีทั้งการศึกษาของเด็กชายและเด็กหญิง มีทั้งโรงเรียนหลวงและโรงเรียนราษฎร์ ผู้ที่มีบทบาทในการส่งเสริมการศึกษานอกจากรัฐบาลและวัดแล้ว ยังมีพวกบรรดามิชชันนารีอเมริกันทั้งหญิงและชายซึ่งมีส่วนทำให้การศึกษาของไทยเจริญก้าวหน้าตามแบบตะวันตก    โรงเรียนสตรีแห่งแรกในประเทศไทย คือ โรงเรียนกุลสตรีวังหลังซึ่งเป็นโรงเรียนประจำสำหรับสตรีแห่งแรกของไทยตั้งอยู่ในบริเวณโรงพยาบาลศิริราช  ก่อตั้งโดยนางแฮเรียต เอช.เฮาส์    นอกจากนี้ยังมีโรงเรียนสตรีล้วนที่สร้างขึ้นเพื่อให้ความรู้แก่เด็กผู้หญิงอีกมากมาย เช่น  โรงเรียนราชินี โรงเรียนราชินีบน โรงเรียนสหายหญิง โรงเรียนฝึกหัดครูเพชรบุรีวิทยาลงกรณ์ โรงเรียนเบญจมเทพอุทิศ และโรงเรียนเฉลิมขวัญสตรี เป็นต้น

            นอกจากนี้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ยังได้ทรงใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ตั้งเป็นทุนเล่าเรียนหลวง หรือที่เราเรียกกันว่า “คิงสกอลาชิป” เพื่อให้โอกาสแก่ผู้ที่มีสติปัญญาดีสอบชิงทุนไปศึกษาวิชาการ ณ ต่างประเทศ ปีละ 2 คน เพื่อนำความรู้มาทำประโยชน์ให้แก่บ้านเมืองต่อไป การสอบชิงทุนเล่าเรียนนี้ทรงเปิดโอกาสให้นักเรียนทั่วไปที่มีความรู้ความสามารถโดยไม่จำกัดเพศและชนชั้น ได้มีสิทธิ์เข้าสอบชิงทุนไปศึกษาต่อยังต่างประเทศเท่าเทียมกัน ทำให้สตรีสามารถเข้าร่วมการสอบชิงทุนนี้ได้   เมื่อเรียนจบสตรีก็สามารถที่จะเป็นผู้ที่มีบทบาทในการพัฒนาประเทศด้วยเช่นกัน

                ต่อมาในปี พ.ศ.2464  สมัยรัชกาลที่ 6 มีการตราพระราชบัญญัติประถมศึกษาขึ้นใช้ กำหนดให้เด็กชาย-หญิงทั่วพระราชอาณาจักรที่มีอายุตั้งแต่ 7-14 ปี เข้าเรียนในโรงเรียนโดยไม่ต้องเสียค่าเล่าเรียน ทุกคนต้องจบชั้น ป.4 เมื่ออายุ 15 ปี ถ้าผู้ปกครองคนใดฝ่าฝืนจะมีโทษ (ครั้นถึง พ.ศ.2503 จึงได้มีขยายการศึกษาภาคบังคับออกเป็น 7 ปี และ 12 ปีในปัจจุบัน)

                การวางรากฐานให้ประชาชนได้รับการศึกษาอย่างเท่าเทียมกันนี้เป็นการปูพื้นฐานให้ประชาชนทุกมีความรู้  อีกทั้งยังเพิ่มปริมาณของคนที่มีความรู้ให้มากขึ้นกว่าแต่ก่อน และยังทำให้ประเทศชาตินั้นมีประชากรที่มีคุณภาพ  สามารถแสดงออกทางความรู้เพื่อพัฒนาและผลักดันประเทศชาติให้เจริญรุ่งเรืองได้   เราจะสังเกตได้ว่าสตรีนั้นจะมีบทบาทอย่างมากหลังจากสมัยที่มีการออกพระราชบัญญัติประถมศึกษา  เพราะเมื่อสตรีเหล่านี้ได้รับการศึกษา กระบวนการทางความคิดก็จะสามารถพัฒนาตามไปด้วย  ถือเป็นคนรุ่นใหม่ที่ได้รับการศึกษาอย่างเท่าเทียมกับเพศชาย มีความกล้าที่จะแสดงออกทั้งทางความคิด และการกระทำเหมือนกับเพศชาย โดยแสดงออกทางความคิดผ่านออกมาทางบทบาทต่างๆ เช่น นักเขียน กลุ่มทางการเมือง  เป็นต้น

 

 

 

 

 

 

 

 

555555                                                                                                         

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

เซง...... 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 ::Edit::

hAPPi BirThdaY  Moo Auan 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 EdiT::

 

 

 

 

 

 

 

 --------พี่มิวน่ารักที่สุด